Ana Sayfa
Yazarlar
Kategoriler
Sayılarımız
Künye
İletişim
 

 

 

SAYI : 43 Geri Tavsiye Et Yazdır

TÜRKİYE İKTİSAT KONGRESİ Mİ İZMİR İKTİSAT KONGRESİ Mİ HANGİSİ DOĞRU.
Erdinç Tokgöz,Prof.Dr.
Hacettepe Üni.

TÜRKİYE İKTİSAT KONGRESİ Mİ; İZMİR İKTİSAT KONGRESİ Mİ?

Erdinç Tokgöz
Prof.Dr
Hacettepe Üni. İktisat Bölümü

Lozan Konferansı sonuçlanmadan ve Cumhuriyet ilan edilmeden, 17 Şubat 1923 tarihinde Gazi .Mustafa Kemal Paşa'nın desteği ve İktisat Vekili Mahmut Esat Bozkurt'un başarılı girişimiyle, İzmir'de Türkiye İktisat Kongresi top-lanmıştı. Başta Prof.Dr.A.Afetinan olmak üzere bazı tarihçiler bir değerlendime ile bu kongreyi "İzmir İktisat Kong-resi" diye tanımlamaktadırlar. Bu incelememizde bu yanlışın kaynağını ve Prof.Afetinan'ın değerlendirmelerini tartışmaya açmaya çalıştık.

Prof.Bernard Lewis'in tüm sosyal bilimciler ama özellikle "tarihçi" ler için önemli olması gereken şu sözlerini hatırlatmak isterim:

..Geleceği görebilmek için tarih bilmek çok önemli. Birey için hafıza neyse, bir ulus için de "Tarih" odur. Tarihini çarpıtan, nörotik bir kişi;tarihini bilmeyen bir toplum ise hafızasını yitirmiş bir insan gibidir.

Bu veciz sözlerin etkisinde kalarak, yıllardır yakın çevreme ve öğrencilerime duyurmaya çalıştığım Atatürk Dönemi ile ilgili önemli bir yanlışı tartışmaya açmak istiyorum. Dolayısıyla, yanlışlığın kaynağında gördüğüm Prof. Dr. A.Afetinan ve Türk Tarih Kurumu'nun neden gereken titiz-liği göstermediklerini anlamamız kolaylaşacaktır.

Lozan Antlaşması imzalanmadan 17 Şubat 1923'de İzmir'de İktisat Vekili Mahmut Esat Bozkurt'un başarılı çalışmalarıyla "Türkiye İktisat Kongresi" toplandı. Kongre, bütü-nüyle dışa açık "yarı sömürge" durumundaki ekonomik düzeni aşmak, siyasal bağımsızlık yanında iktisadi bağım-sızlığın da vazgeçilmez bir ulusal hedef olduğunu vurgu-lamak yönünde, halkın temsilcilerinin görüş ve önerilerini almak için toplanmıştı.

Mudanya Mütarekesi ile Kurtuluş Savaşı'nı zaferle tamam-alyan Ankara Hükümeti, bu kez iktisadi bağımsızlık ile savaşmak durumunda olduğunu biliyordu. Anadolu halkı, ilk kez ekonomik geleceği hakkında görüş bildirmek için bir araya geliyordu. Kongre'nin İzmir'de toplanmasını uygun gören Gazi Mustafa Kemal Paşa, düşmanların kenti nasıl yakıp yıktığını ,ülkenin dört bir tarafından gelen halk temsilcilerinin de görmesini istemişti. Belki de, İzmir'de "Kapitülasyonlara hayır" diyerek, dünyaya birlikte haykır-manın uygun olacağını düşünmütü.

Zamanı, koşulları ve sonuçlarıyla bu eşsiz Kongre'nin adı "Türkiye İktisat Kongresi" dir. Ancak, Prof. A.Aferinan, gerçeği değiştirme yoluna gitmiştir.

Yazarın Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlanmış iki ki-tabında, Kongre konusunda biri biriyle çelişen isimlen-dirmelere yer verilmiştir. Dönemin resmi tarihçisi olarak kabul edilen yazardan aktarma yapan çok sayıda "Devrim Tarihi" yazarları aynı yanlışı sürdürmüşlerdir. İncelememizde, önce yanlışları veya çelişkileri belirledik. Sonra konunun doğrusunu bize aktaran Prof. Dr.Gündüz Ökçün'den yararlanarak çelişkileri aşmaya ve konuya açıklık getir-meye çalıştık.

1.Prof.Dr.A.Afetinan'ın "İzmir İktisat Kongresi".

Prof.Dr.A.Afetinan,17 Şubat 1923'de gerçekleşen "Türkiye İktisat Kongresi" ni, iki ayrı kitabında geniş olarak fakat "İzmir İktisat Kongresi" diye ele almaktadır. Türk Tarih Kurumu tarafından basılan bu kitapların birincisi "Devlet-çilik İlkesi ve Türkiye Cumhuriyet'nin Birinci Sanayi Planı 1933" başlığını taşımaktadır. İkincisi de doğrudan tartışma konumuzu kapsayan "İzmir İktisat Kongresi" başlıklı kitap-tır. Şimdi bu kitaplarda tespit ettiğimiz çelişkileri ayrı ayrı ele alalım.

a.BirinciKitap.

Yukarıda yazarın açık adını verdiğim "devletçilik ilkesi."kitabının (1972) "Türkiye Cumhuriyeti'nde Eko-

nomi" başlığını taşıyan birinci bölümünün ikinci alt kısmının başlığı "İzmir İktisat Kongresi 1923" şeklin-dedir. (s.27): "Hükümet programlarında, İzmir İktisat Kongresi'nde ve Cumhurbaşkanı'nın Nutuklarında Ekonomi Konuları.."

Bunlardan çok daha önemlisi, kitabın 34.sayfasında yer alan başlıktır:"M.Kemal Atatürk'ün İzmir İktisat Kongresini Açış Nutku,17 Şubat 1923".

Bu tespitlerimizle anılan kitapta Prof.Dr.A.Afetinan, sehven "Türkiye İktisat Kongresi" yazmasının mümkün olama-yacağını göstermeye çalıştık. Prof.Dr. A.Afetinan'ın "Devletçilik İlkesi..." kitabında yaptığı bu yanlışlığı yine aynı kitapta Gazi Mustafa Kemal Paşa düzeltiyor. Kongre'yi açış konuşmasının iki ayrı yerinde bu tespiti yapabiliriz. Konuşmasının ortasında Gazi şöyle diyor (s.43):

Efendiler;Türkiye İktisat Kongresi, ilk olarak tarih sayfalarındaki yüce yerine erişecek bir kongredir.

Yine aynı konuşmasının sonuç kısmında (s.47) benzer bir ifadeye tanık oluyoruz:

Efendiler;Yüce kurulunuzla bugün başlamış olan Türkiye İktisat Kongresi çok önemlidir.Çok tarihidir..

Hala anılan birinci kitabın içindeyiz. "Çiftçi, Tüccar, Esnaf ve İşçi Gruplarının Ekonomik Esasları" başlığını taşıyan bölüm şöyle başlamaktadır (s.58):

İlk "Türkiye İktisat Kongresi" 17 şubat 1923 tarihinde İzmir'de toplanmıştır. Ve nihayet Kongre'nin "sonuç bildirgesi" yani "Misak-ı İktisadi Esasları" şöyle başlamaktadır (.82):

"Bütün Türkiye'nin tarım, sanayi ,ticaret ve işçi gruplarının seçtiği 1135 delegenin katılmasıyla İzmir'de toplanmış olan ilk Türkiye İktisat Kongresi'nin oy birliğiyle tespit ettiği (İktisat Misakı) Ekonomi Andı'nın esasları şunlardır:

Hiçbir ayrıntıya ve yoruma girmeden Prof.Dr. A.Afetinan'ın büyük emek ürünü olan "Devletçilik İlkesi... ve T.C.Birinci Sanayi Planı 1933" başlıklı kitabında bağışlanamaz çelişki-leri vurguladıktan sonra, şimdi ikinci kitaba geçebiliriz.

b.İkinci Kitap.

Prof.Dr.Afetinan'ın ikinci kitabı,"İzmir İktisat Kongresi, 17 Şubat-4 Mart 1923" başlığını taşımaktadır. Türk Tarih Kurumu yayınları arasında (XVI.Dizi,sayı 46) 1982 yılında basılmış olan kitap, tartışmamızın merkezini oluşturmaktadır. Kitabın önsözünde yazar şöyle diyor:

"İktisat esaslarımız" başlığı altındaki Birinci İzmir İktisat Kongresi'ne ait, bu kitabı yeni harflerle aynen yayınlıyorum.

Burada "aynen" denince sanki 1923 yılı belgelerinde Kongre'ye "Birinci İzmir İktisat Kongresi" adı verilmiş izlenimi uyandırıyor. Önsözün altıncı paragrafında yazar, "Birinci İzmir İktisat Kongresi"nin bu kitaptaki kararlarını tarihi bir belge olarak değerlendiriken, o zamanki şartları mutlaka göz önünde bulundurmak gerekir" derken; okuyucuyu şaşırtmaya devam ediyor:

Kitabın başlığı "İzmir İktisat Kongresi" idi, önsözde de "Birinci İktisat Kongresi" oldu. Kitabın ilk sayfasının ilk cümlesini okurken bocalamaya devam ediyoruz. Bu kez yazar şöyle yazmış:

İzmir'de ikinci iktisat kongresi 2-7 Kasım 1981 tarih-leri arasında toplandı. Birinci İktisat Kongresi ise 1923 yılındadır.

Bu kısa açıklamalarımız sonrasında, bize göre Prof.Dr.-Afetinan'ın yaptığı nedenini anlayamadığımız yanlış tes-pitler veya isimlendirmeler sadece kendilerini bağlar. Bu yazımızı adı geçen kitapta yer alan belgelerden yararlanarak doğrulamak mümkündür. Başka bir deyişle, "İzmir İktisat Kongresi"," Birinci İzmir İktisat Kongresi ve "İkinci İzmir İktisat Kongresi" belirlemeleri doğru değildir. Tek doğru var, onun adı "Türkiye İktisat Kongresi" dir.

Prof.Dr.Afetinan'ın kitabına koyduğu günümüz Türkçe'siyle yazılmış belgelere baktığımızda, İktisat Vekili Mahmut Esat Bozkurt'un girişimiyle 17 Şubat 1923'de İzmir'de toplanan kongrenin adının "Türkiye İktisat Kongresi" olduğunu görmekteyiz.

Birincisi, Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın çağını aşan ve hala geçerliliğini koruyan görüşlerinin yer aldığı Kongrey'i açış konuşmasıdır. Bu konuşmanın iki yerinde kongreden "Tür-kiye İktisat Kongresi" olarak söz etmektedir (s.65 ve 69). Ayrıca Afetinan, ulu Önder'in konuşmasının başlığını şöyle vermektedir:

Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin ilk Türkiye İktisat Kongresi tam muvaffakiyetle işini bitirmiştir" (s.86)

Üçüncü kanıt, Kongreye katılan 1135 üyenin oy birliğiyle onayladığı kamuoyuna açıklanan ve Hükümet'e sunulmak üzere Kongre Başkanlığı'na verilen 12 maddeden oluşan "Misak-ı İktisadi Esasları" nın birinci paragrafında "Türkiye İktisat Kongresi"nden söz edilmektedir. (s.19). Kongre Başkanlığı'nın düzenlediği tutanağın birinci cümlesi şöydir:

İlk Türkiye İktisat Kongresi,17 Şubat 1339 tarihinde İzmir'de in'ikad etmiştir (s.20)

Prof.Dr. Afetinan, anılan kitabının 12. Sayfasında bir başka yanlışlığa yol açan ve biraz da anlaşılması güç şu satırları yazmaktadır:

Ekonomi meseleleri üzerinde ki nazari bilgiler, zamanımızda bu konu ile uğraşanlarımızın yayınlarında incelemeye değer. Nitekim İkinci İktisat Kong-resi'nde (1981) bu konuda pek çok tebliğ ve kitap yazılmıştır ve komisyonlarda tartışmalar yapılmıştır.

Ancak ben, bu konuda Birinci İzmir İktisat Kongresi için "İktisat Esaslarımız" adlı kitabı toplu bir halde yayımlamayı ön gördüm.

Bu kitabı, Atatürk bana Cenevre'de öğrenimimi yaptı-ğım ve ekonomi tarihi üzerinde çalıştığım zaman (1937) vermişti

Bu üç paragrafı dikkatle okuduğumuzda, aşağıdaki şaşırtıcı tespitleri yapmak mümkün olmaktadır:

1) Birinci paragrafın ikinci cümlesinde sözü edilen kongrenin resmi ve doğru adı "İkinci Türkiye İktisat Kong-resi" dir. Çünkü bu kongre, büyük Atatürk'ün doğumunun 100. Yıl dönümü vesilesiyle Başbakan B.Ulusu'nun direktifi ile Başbakan Yardımcısı Turgut Özal'ın başkanlığında kurulan "2.Türkiye İktisat Kongresi Tertip Komitesi" nin gözetim ve denetiminde 2-7 Kasım 1981'de İzmir'de ger-çekleşmişti..

Kongre'de yapılan açılış ve kapanış konuşmaları ile sunulan tebliğler, 8 ayrı kitap halinde DPT tarafından basılmış ve ilgililere ücretsiz olarak 1982 yılı içinde dağıtılmıştır. Kitap-lara "2.Türkiye İktisat Kongresi İlmi ve Teknik Komite" imzasıyla yazılan ortak "Önsöz"de Kongre'nin amacı şöyle tanımlanmaktadır:

"2.Türkiye İktisat Kongresi'nin toplanması kararındaki amaç, esas itibariyle, bir yandan Cumhuriyetimizin kuru-cusu büyük Atatürk'ü ve bu vesileyle bir kere daha anmak, öte yandan da Türkiye'nin bugün hangi noktada bulun-duğunu, geleceğinden ne beklediğini belirtecek görüşlerin ifade edilmesine bir zemin hazırlamaktır".1

Anılan Kongre'ye ben de bir tebliğ ile katıldım. "Sosyal Gelişme ve İstihdam Komisyonu Tebliğleri"ni kapsayan III.kitapta (s.497-512) yer almaktadır.

2) Prof.Dr.Afetinan'ın günümüz konuşma diliyle yeniden yazdığı "İktisat esaslarımız" adlı kitabın 1937 yılında Atatürk tarafından kendisine verildiğini öğrenmekteyiz. Kitabın eski harflerle İzmir'de Anadolu Matbaasında 91 sayfa olarak basıldığı anlaşılmaktadır.2

Buraya kadar yaptığımız açıklamalarda, Prof. Dr. Afet-inan'ın Cumhuriyet Dönemi iktisat tarihçilerine ışık tutan iki kitabında gördüğüm çelişkileri belirlemeye çalıştım. Şimdi bu konuyu ilk ve doğru olarak ele alan Prof.Dr.A.Gündüz Ökçün'ün halen elimizde 4.baskısı olan kitabına geçelim.

II.Prof.Dr.A.Gündüz Ökçün ve Türkiye İktisat Kong-resi.

Prof. Ökçün "Türkiye İktisat Kongresi, 1923-İzmir, Haber-ler-Belgeler-Yorumlar" başlığını taşıyan çalışmalarını 1968 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi yayını (No.263) olarak kitap haline getirmişti. Bu kitabın dördüncü baskısını 1997 yılında gerçekleştirip öğretim üyelerine ücretsiz dağıtan Sermaye Piyasası Kurulu Başkanlığı'na bu vesileyle teşekkür etmek isterim.

Görülüyor ki, Prof. Ökçün,"Türkiye İktisat Kongresi" nin amacını, hazırlanmasını, çalışmalarını ve sonuç bildirisini içeren belgeleri, 1968 yılında yayınlamıştı.Oysa, Prof.Afet-

inan, birinci kitabını 1972 ve ikincisini de 1982 yılında bastırmıştır. İlk akla gelen Prof.Afetinan'ın Prof.Dr Ökçün-'ün kitabını görmemiş ve duymamış olmasıdır. Oysa, hiç te sorunu böyle bir kolay çözüme bağlamamız mümkün değildir. Tam tersine, G.Ökçün'ün kitabından haberdar ol-duğunu, Afetinan Hanım, "İzmir İktisat Kongresi" başlıklı kitabının 14.sayfasında açıklıyor ve anılan kitabında şu değerlendirmeyi yapıyor:

Prof.Dr.A.Gündüz Ökçün tarafından hazırlanan "Tür-kiye İktisat Kongresi 1923 - İzmir", haberler-belgeler-yorumlar olarak değerlendirilmiştir. Tarih metoduna uygun bir deneme olan bu eserde, Kongrenin hazır-lıkları ve kamu oyundaki gazetelere geçen yorumları, açış ve kapanış konuşmaları ile alınan kararlar aynen yer almıştır" (s.13)

Yazar, bununla da yetinmeyip aynı sayfada "dipnot" olarak G.Ökçün'ün kitabın hakkında bilgiler vermektedir.3

Prof.Dr.Ökçün, anılan kitabının "Sunuş" kısmında, çalışmasının amacını şöyle açıklıyor:

Bu kitabın amacı, Kurtuluş Savaşı Türkiye'sinin iktisadi ve toplumsal yapısını yansıtan olaylardan biri olan 1923 Türkiye İktisat Kongresi'ne ilişkin,haber,belge ve yorumları derleyerek, araştırıcılara ve öğrenci-lerimize toplu bir şekilde sunmaktır.

Yazar, bu amaca yönelik olarak kitabını dört ana bölümden oluşturmuştur:

-1923 Türkiye İktisat Kongresi'nin Amacı ve Niteliği,
-1923 Türkiye İktisat Kongresi'ne Varan Hazırlıklar,
-1923 Türkiye İktisat Kongresi'nin Açılışı ve Yaptığı Çalışmalar,
-1923 Türkiye İktisat Kongre'sinde Kabul Edilen Esaslar.

Prof.Dr.Ökçün' ün anılan kitabının dördüncü bölümün birin-ci paragrafında, Kongre sonunda 1135 delegenin oy bir-liğiyle kabul ve ilan ettiği "Misak-ı İktisadi" esaslarının on binlerce basıldığını ve köylere kadar dağtıldığını Hakimiyeti Milliye Gazetesi'ne (7 Mart 1923) dayanarak aktarmaktadır.

Genel Kurul'un kabul ettiği 12 maddeden oluşan "Misak-ı

İktisadi Esasları" için Prof. Ökçün, " İktisadi Esaslarımız, İzmir, Anadolu Matbaası 1339" başlıklı kitabı kaynak gös-termektedir. Yani, Atatürk'ün Prof.Dr.Afetinan'a verdiği ve yanlış olarak "İzmir İktisat Kongresi" başlığı altında yayın-ladığı kitap..

Kongrenin mimarı, sahibi, kısacası isim babası İktisat Vekili Mahmut Esat Bozkurt, bu kongre'ye karşı çıkan Trabzon mebusu Ali Şükrü'nün Meclis Başkanlığı'na sunduğu soru önergesine verdiği cevapta şöyle diyor:

Türkiye İktisat Kongresi, sırf İktisat Vekaletinin teşeb-büs ve teşviki ile içtimaa davet edilmiştir. Heyeti Vekilenin bu yolda bir kararı yoktur. (Ökçün,s.10)

Şimdi sormak gerekiyor: Gazi Mustafa Kemal ve Mahmut Esat Bozkurt'un gerçekleştirdiği "Türkiye İktisat Kongresi" ni, nedeni ne olursa olsun, Prof.Afetinan ve Türk Tarih Kurumu'nun "İzmir İktisat Kongresi" diye değiştirmesini hoş görmek mümkün müdür? Prof.Dr. Afetinan "Atatürk Dönemi" nin adeta "resmi tarihçi" dir. Her okuyucu onun yazdıklarını tereddüt etmeden doğru kabul etmektedir. Bu yanılgıya düşenlerden biri de benim.

Senelerdir Türkiye Cumhuriyeti İktisat Tarihi konusunda dersler veriyorum. Dönemi kapsayan ve 5.baskısı yapılmış kitabımı öğrencilerim güvenerek okuyor. 1997 yılına kadar tek güvenilir kaynak dediğim Prof. Afetinan'ın kitapları dışına çıktığımda yanlışımı düzeltme olanağına kavuştum.

Türkiye Ekonomi Kurumu (Milli İktisat ve Tasarruf Cemi-yeti,1992) nun düzenlediği "Türkiye İktisat Kongresi'nin 75.Yılı" konulu toplantıya (17 Şubat 1998) sunduğum tebliğde, "Prof. Afetinan'dan kaynaklanan yanlışımı ve yan-lışlarımızı" açıklama olanağını buldum.

Ancak, Türk Tarih Kurumu ve bazı "Devrim Tarihi" yazar-ları Prof.Dr.Afetinan'ın yanlışına ısrarla bağlı kalmaya devam etmektedirler. Ortaya çıkan kargaşayı yansıtan bazı örnekler verebiliriz.

III.Kargaşa Devam Ediyor.

Günümüzde bazı "Devrim Tarihi" yazarları her yıl binlerce sattıkları kitaplarında hala yanlışı fark etmeden "İzmir İkti-sat Kongresi" deyimine yer vermektedirler. Örneğin, H.Er-oğlu (1982, s.40), Sina Akşin (1998, s.166), T.Ateş (1980, s.336), E.Kongar ( Türkiye'nin Toplumsal Yapısı, s. 235) gi

bi. Aynı yanlışı Profesör olmasa da büyük saygınlığı olan Ş.Süreyya Aydemir "Tek Adam" kitabında (1999,-ciltIII,s.329) yap-maktadır. Önce, "İzmir İktisat Kongresi" sonra da "Türkiye İktisat Kongresi" başlığını kullanmak-tadır.

Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Başbakan Süleyman Demirel ve DPT Müsteşarı İlhan Kesici öncülüğünde, 1992 yılında "3.İzmir İktisat Kongresi (4-7 Haziran 1992) gerçek-leştirildi. Peki, "2.İzmir İktisat Kongresi" yapıldı mı?. Hayır. Yapılan "2.Türkiye İktisat Kongresi (2-7 Kasım 1981) dir. İşin ilginç yanı, bu anılan kongreyi düzenleyen "Kongre Tertip Heyeti"nin başkanı Turgut Özal idi. O zaman Başbakan Yardımcısı görevini yürütmekteydi Burada bir yanlışlık var mı? Yoksa, bilinçli bir yönlendirme mi yapılmak istenmiştir?

Gazi Mustafa Kemal'in himayesinde, Mahmut Esat Boz-kurt'un gerçekleştirdiği "Türkiye İktisat Kongresi (1923), Kenan Evren'in isteği ve Turgut Özal'ın koordinatörlüğünde yapılan "2.Türkiye İktisat Kongresi" (1981); Özal-Demirel-Kesici üçlüsünün kararıyla "3.İzmir İktisat Kongresi" (1992) ne dönüştürülmüş oldu.

Osmanlı dönemi dahil Türkiye Cumhuriyeti iktisat tarihinde bir "ilk" olan "Türkiye İktisat Kongresi" nin 1992 yılında DPT Müsteşarı İlhan Kesici ve arkadaşları "İzmir İktisat Kongresi"ne dönüştürme yetkisini kendilerinde bulmuşlardır. Müsteşar mühendis, Başbakan mühendis, Cumhurbaşkanı mühendis olunca, "tarih" bilmeye gerek kalmamış anlaşılan. Bu üç yetkili mühendis, kendilerinden önce "2.İz-mir İktisat Kongresi" olmuş mu ki, üçüncüsünü yaptıklarını söylüyorlar.

Kargaşanın derinliğini gösteren son örneği, Atatürk Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı'nın faaliyet-lerinden seçtim. Anılan merkezin başkanı Prof.Dr.Sadık Tural imzasıyla tarafıma gönderilen 4.11.1999 tarihinde gerçekleşecek konferans davetinde şöyle yazılmıştı:

Merkezimizin asli üyesi sayın Prof.Dr.Zeki Hafızoğulları'nın vereceği "İzmir İktisat Kongresi" konulu kon-feransa onur vermenizi saygıları ile diler.

Bu konferansa gittim. Konuşmacı sayın Z. Hafızoğulları'nı konuşmasının başında uyardım. Yanımda ön sırada Vecdi Gönül (TBMM Başkan Vekili) ve Tümgeneral Turhan Olcaytu vardı. Kendisine sordum, hangi kongreden söz edeceksiniz? 1923'de geçekleşen adı "Türkiye İktisat Kongresi", 1981'de gerçekleşenin ki ise "2.Türkiye İktisat Kongresi" ve son olarak 1992'de yapılannın adı ise "3.İzmir İktisat Kongresi" idi. Tekrar sordum:

-Siz bunlardan hangisini alacaksınız?
Cevap şöyle oldu:
-Ben Prof.Dr.Afetinan'ın kitabını esas aldım.

Söyleyecek sözüm kalmamıştı. Çünkü, Prof.Afetinan'ın ve kitabı yayınlayan Türk Tarih Kurumu'nun otoritesini tar-tışacak güçte değildim! Hemen söylemeliyim, Prof.Hafızoğulları'nın konuşmasından çok yararlandım.

Sonuç.

17 Şubat-4 Mart 1923 tarihleri arasında çalışan Kongre'ye bütün illerden tüccar, sanayici, esnaf, çiftçi ve işçi temsilcilerinden oluşan 1135 kişi katılmıştı. Kırk kadar milletvekilinin de bulunduğu Kongre'yi hala geçerliliğini ve önemini koruyan konuşması ile Gazi Mustafa Kemal Paşa, açmış ve Kongre'nin önemini şöyle açıklamıştı:

Efendiler, Heyeti aliyenizin bugün aktedmiş olduğu Türkiye İktisat Kongresi çok mühimdir. Çok tarihidir. Nasıl ki, Erzurum Kongresi felaket noktasına gelmiş olan bu milleti kurtarmak hususunda Misak-ı Milli'nin ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nunİlk temel taşlarını tedarik hususunda amil olmuş, müessir olmuş, müteşebbis olmuş ve bundan dolayı tarihimizde, tarih-i millimizde en kıymetli ve yüksek hatırayı ihraz etmiş ise kongreniz dahi milletin ve memleketin hayat ve halas-ı hakikisini temine medar olacak düsturun temel taşlarını ve esaslarını ihzar edip ortaya koymak suretiyle tarihte büyük namı ve çok kıymetli bir hatırayı ihraz edecektir.

Mustafa Kemal Paşa'nın yaptığı bu tespit ve veciz değerlendirme karşısında; yazarların ve kurumların "Türkiye İktisat Kongresi" olayını ve tarihimizde ki eşsiz yerini küçültücü yönde isim değişikliği yapma ve numaralamaya gitme hakları yoktur..

Dipnotlar:

1.İkinci Türkiye İktisat Kongresi ,VIII,DPT,yayın No.1859,1982.
2.Afetinan,"İzmir İktisat Kongresi", Türk Tarih Kurumu yayınları, Ankara,1982
3.Afetinan,"İzmir İktisat Kongresi",a.g.e,s.14

 

   alinejat@olcen.net Tasarım ve Programlama Pusulanet  
webmail