Ana Sayfa
Yazarlar
Kategoriler
Sayılarımız
Künye
İletişim
 

 

 

SAYI : 76 - YAZAR : Ali Nejat Ölçen Geri Tavsiye Et Yazdır


SOKRATE İLE MANTIK ÜZERİNE SÖYLEŞİ

Ali Nejat ölçen

-Sokrates, zihnimizi kurcalayan bir sorunun yanıtını almak için gene huzurundayız. Bağışla bizi. Neden man-tıksız kişiler olmak yolunda hızla ilerliyoruz? Mantıklı olmak bu denli güç ya da olanaksız mı? Yanıt vereme-diğimiz bu sorunun zihnimizi kurcalamasının bir nedeni var: Bizleri yöneten kişilerde mantığın zerresini göre-miyoruz. Söyle bize mantık nedir, nasıl mantıklı olabiliriz? Bizler mantıkdan yoksun mu dünyaya geliyor ya da dünyamız mı, bizlerin mantıksızlaştırıyor? Söyle bize, nasıl mantıklı olabiliriz?

Sokrates:
Sorularınız benim de zihnimi kurcalıyor. Araf’ta bile nesnel dünyamızdan farklı, zamanı ve boyutu olmayan mekansız bir ortamda bulunduğumuzun mantığını anlamış değilim. Nesnel yaşamımda, mantığın öğretisini oluşturmaya çalışanlardan biriydim, öylesine mantık dışı öylesi söylem ve düşün biçimleriyle karşılaştım ki, sizler gibi, mantıksız olabilmek bu denli kolay mı diye düşünmeye başlamıştım.

Kanımca, zihnin iç güdüsüdür belki de akıl ile bütünleşmesidir mantık. Zihnin yarattığı bir düşünce, doğru, gerçek, uygulanabilir ve doğa ile uyumluysa o düşünce mantıklıdır ve mantıklı olduğu içindir ki çelişkilerden arınmıştır. Bu düşüncem doğruysa, mantık, çelişkisiz, gerçeği doğru olarak algılama ve betimleme biçimi olarak tanımlanabilir. Düşüncenin mantıklı olabilmesi, o düşüncenin çelişkilerden arınmasıyla olanaklıdır. Düşünce soyut ya da somut olabilir. Her iki durumda da düşünceyi uygulanabilir, geçerli ve gerçeği yansıtabilir nitelikte olmasını sağlayan yöntemin adıdır mantık.

-Bağışla bizi Sokrates, tam anlayamadık. Mantıksızlık, düşüncenin çelişkili olması, gerçeği yansıtmaması ve doğaya ters düşmesi ise, o zaman soyut düşünce, mantık dışılığın kendisi olmaz mı? Çünkü soyut olan bir düşüncenin doğayı betimlemesi ya da doğada benzerliğinin bulunması olanaklı mıdır?

Sokrates:
Zihni ve onun işleyiş biçimini ortaya çıkaran, var eden olgu, doğanın kendisidir. Doğanın kendisi neyi var etmişse, onu kapsar, onsuz var olamaz. Bu düşüncem doğ-ru ise, soyut düşün biçimini de var eden doğanın ken-disidir.

-Fakat, Sokrates, zihnin yarattığı matematik soyut değil midir ve matematiğin kimi kavramları, mantıksal olmasına karşın, doğada var olduğu kanıtlanabilir mi? Örneğin, soyut kavram olan bir doğru ya da çizgide sonsuz nokta vardır ve fakat doğada nokta var olabilir mi?

Sokrates:
Haklıymışsınız gibi düşünmek kanımca olanaklı değil. Çünkü doğanın kendisinde de soyut olgular vardır. Örneğin “zaman”. Zamanı somut olarak görebilir, ona do-kunabilir miyiz? Isı, soyut değil midir. Eğer onlar soyut ise, zihnimizin kendisi de soyut düşünceyi yaratacaktır elbet.

Sorunuza geri dönmek istiyorum. Mantık nedir dediniz? Mantığın ne olup olmadığı kanımca önemli değil. Önemli olan bir düşüncenin, bir tasarımın, söylemin ya da davranış biçiminin, çelişkisiz, yanılgısız, doğru ve gerçekleşebilir, doğa tarafından onaylanır olmasıdır. Bu niteliklerin tümü, mantığın var oluşunu sağlayan biçimlerdir. Mantık bir düşün biçimidir. O düşün biçimi, ken-disinin yanlışlığını kanıtlayan bir başka düşün biçiminin var olmamasıyla mantıklaşır.

-Evet Sokrates, şimdi daha iyi anlamaya başladık. Bizleri yönetenlerde görmediğimiz, tanık olmadığımız, anlamakta güçlük çektiğimiz mantık dışılık, onların düşün biçimlerinin yanlış, tutarsız olduğunu kanıtlayan farklı düşün biçimlerine karşı çıkmalarını, öfke duymalarını nasıl yorumlayabiliriz?

Sokrates:
Eğer öyle bireyler varsa ve gerçek, doğru, tutarlı, doğa ile uyumlu düşüncelere ters düşen söylem ya da düşün biçiminden yana tavır koyuyorlar ve o nedenle mantık dışına çıkıyorlarsa, o bireyler, mantık dışılığı çıkarlarının aracı olarak kullanıyor demektir. Kişisel çıkarlarını korumanın aracıdır onların mantık dışılıkları.

-Şimdi anladık Sokrates. Onların mantık dışılığı, bireysel çıkarlarının aracı olduğu içindir ki, zihinlerinin ürünü olarak kabul edilmemesi gerekir. Mantıksız olmalar, bireysel çıkarlarının ürünüdür. Onların mantıksızlıklarını ülkemize dönünce suratlarına karşı haykıracağız. Mantığın, erdem olduğunu, dürüstlük olduğunu, ahlak olduğunu ve “ar” kavramının ikiz kardeşi olduğunu söyleyeceğiz. Suratsız suratlarına karşı.

 

   alinejat@olcen.net Tasarım ve Programlama Pusulanet  
webmail