Ana Sayfa
Yazarlar
Kategoriler
Sayılarımız
Künye
İletişim
 

 

 

SAYI : 86 - YAZAR : Ali Nejat Ölçen Geri Tavsiye Et Yazdır


TBMM’NİN GİZLİ CELSELERİNDE İSMET İNÖNÜ

Ali Nejat Ölçen

1920’li yılların yakın tarihimizde bir benzerine rastlanmayan temel özelliği, Kurtuluş Savaşı içinde kurtuluşun diplomasisinin yani siyasetinin de başarıyla yürütülmüş olmasıdır. Savaş ve diplomasi art başı birlikte sürdürülmekteydi ve bunun iki güçlü mimarı vardı. Biri Mustafa Kemal, diğeri İsmet İnönü.

TBMM’nin 21 Şubat 1922 günlü gizli celsesindeki görüşmeler sürerken, kanımızca, Anadolu’nun tarihinde rastlanmayan bir ilkeye ilk kez imza atılıyordu. İsmet Paşa’nın o celsedeki konuşmasının bir bölümünü anımsamamız gerekir. Şunları söylemekteydi:

İtalyan heyeti bize ait olan mesailde (sorunlarda) ve bilhassa kapitülasyonlarda alakadar oldular. Kapitülasyon-ları iltizam ve terviç ediyorlardı.(kapitülasyonların devamından yanaydılar, bunun destekliyorlardı) Meclisi Âlice malumdur ki Ankara İtilafnamesinde bu gibi mesailde kapitülasyon meselesinde ve sair mesailde Fransızlar bir takım şeyler taahhüt etmişlerdir. Bu, muahedenamede de kapitülasyonların ilga edilmesine diğer müttefikler razı olduğu halde, kendileri de razı olacaklarını taahhüt etmişlerdi. Şimdi burada kapitülasyonların ilgasını esas itibariyle kabul ediyoruz; fakat, sözlerimize intikal lazımdır, şeklini mu-hafaza etmişler. Herkes kendisine ait olan mesailde yakın bir menfaat, yakın bir alaka gösterdikleri halde diğerlerine ait olan mesail mevzuubahis olurken Japon Heyeti sureti umumiyede Büyük Britanya noktai nazarını terviç ettiler (desteklediler).

Japonya nerede, Lozan nerede, ne işi var Japonya’nın Lozan Konferansında. İngiltere’nin kapitülasyonların devamına ilişkin düşüncesini Japonya acaba hangi çıkarı için destek-lemekteydi? Türkiye karşısında müttefik güçlerin kapitülasyonların kalkması görüşünde olması durumunda Fransa’nın da bu görüşe katılacağını söylemesi ne ölçüde geçerli olacaktı. İsmet Paşa’nın konuşmasından anlıyoruz ki, Lozan konferansında, tüm ülkeler, Türkiye karşısında cephe almışlardı. İsmet Paşa bunun örneğini şöyle açıklamaktaydı.

İspanya, Hollanda, Danimarka, İsviçre ve Belçika da konferansa iştirak etmeyi emri vaki yapmak istediler. Şiddetle mukavemet ettik. Bundan sonra konferansa bir defa iştirak ettiler ve bana berayı malumat bir nota verdiler. Lozan Konferansı’nda müzakere olunan mesaili muhtelife(çeşitli sorunlar) içinde kendilerini alakadar eden mesail var. Bu mesail de hal olunsun dediler. Sureti umumiyede bitaraflar (tarafsız devletler.a.n.ö) davet olunduğu vakit bilhassa kapitülasyonlarda onlar da bize irası müşkülat edeceklerini zan ediyordum. Konferans esnasında hariçte seyirci olarak kalmışlardır.

Anadolu’muzun tarihinde bunun bir ilk olduğunu söylemiştik. Neden ötürü bir ilk? Şundan ötürü: Ulusal çıkarı korurken dışardan gazel okunmasını önlemek yönünden ilk. Bugün ülkemizin iç işlerine karışanlar gazel okumanın ötesinde meydan okumaya başlamadılar mı?

 

   alinejat@olcen.net Tasarım ve Programlama Pusulanet  
webmail