Ana Sayfa
Yazarlar
Kategoriler
Sayılarımız
Künye
İletişim
 

 

 

SAYI : 113 - YAZAR : Ali Nejat Ölçen Geri Tavsiye Et Yazdır


DIŞ BORÇ GERİ ÖDEME EKOMOMİSİ

Ali Nejat Ölçen

Dış borcun kendisinden daha sakıncalı olanı birikerek, geri ödenmesi güçlüğünü yaratmasıdır. 1881 yılında Muharrem Kararnamesiyle geri ödenmesi olanaksızlaşan dış borç birikimi Osmanlı maliyesine Düyunu umuiyenin ( Borçlar İdaresinin) el koymasına neden olmuştu.130 yıl sonra 12 Eylül 1980’i izleyen iktidarların neden olduğu dış borç birikerek geri ödenme güçlüğünü yarattı. Geri ödeme güçlüğü kamusal yönetimi borç veren ülkelerin ülkelerin denetimi altına sokacaktı. Türkiye şimdilerde bu olumsuz koşulları yaşamaya başlamıştır. O nedenle siyasal, yönetsel bağısızlığı yeniden kazanabilmemiz için, dış borç yükünden kurtulmak gerekecek.

O nedenle dış borcun geri ödenmesinin matematiğini oluşturmaya çalışacağız:

Yılda “r” faiz koşulunda alınan dış borçlar birikim “B” düzeyine ulaşmışsa her yıl ortalama gerime ödeme taksitli “A” ile bir “t” yılı sonrasında arta kalan borç yükünü “F” ile gösterecek olursak aşağıdaki bağıntıyla hesaplanabilir.

F= B(1+r)t-A(1+r)t/r + A/r ,

Dış Borç yükü “F”in ne zaman sıfır olacağını yani ekonominin dış borç yükünden ne zaman (hangi “t” yılında) kurtulacağını da hesaplayabiliriz, eğer yılda geri ödenmesi gereken “A” miktarını gerçekçi hesaplara bağlayabilirsek. Şimdi bu bağıntıyı nasıl elde ettiğimizi görelim: t=0 başlangıç yılında “B” dış borç alınmış olsun. Buna göre her yıl ortalama “A” miktar geri ödemeyle, t yılında. kalan borç aşağıdaki süreçden geçilerek

t=1 için kalan borç F= B(1+r)-A
t=2 için kalan borç F="(B(1+r)-A)(1+r)-A=B(1+r)2-A(1+r)-A
t=3 için kalan borç F="B(1+r)3-A(1+r)2-A(1+r)-A ve "t" yıl sonunda kalan borç yükü:
F=B(1+r)t-A(1+r)t-1-A(1+r)t-2-A(1+r)t-3-.....A(1+r)-A bulunur vebasit bir işlem sonucu
F=B(1+r)t-A(1+r)t/r+A/r eşitliğine ulaşılır.

Temel sorun şudur: Ne zaman ve hangi geri ödeme koşulunda F="0" olacak? Bu soruyu B.(1+r)t="A(1+r)t/r-A/r" denklemi açıklamaktadır:

Bu geri ödeme denkleminde bir temel varsayım mevcut: Geri ödemenin başlangıcındaki “B” borç stokunun sabit kalacağı varsayımı. Oysa ülkemiz ekonomisinde , dış ticaret açığı söz konusu olduğu ve cari açık giderilemediği için dış borç stoku geri ödenirken, aynı zamanda yılda belli bir “v” oranında artışa uğramaktadır. O nedenle ülkemiz için borç birikiminin geri ödeme denklemi:

B(1+v)t(1+r)t= A(1+r)t /r- A/r olacaktır. A yıllık taksiti borç stokunun yüzde ne kadarıyla geri ödemeyi sağlayabilir? Bu sorunun yanıtı için basit bir işlemle denklem aşağıdaki sonucu ortaya çıkarır:

A/B="1/t" +(v+r) bağıntısıyla t="5" yılda dış borçtan kurtuluş için Yıllık A taksiti dış borç B’nin yüzde kaçı olmalıdır ki, örneğin t="5" yıl içinde ekonomi dış borçtan kurtulabilsin:

v="0," r="%5" ise A/B="%25" olmalıdır..
v="%4," r="%5" “ A/B="%34" “
v="%5," r="%5" “ A/B="%35" “

Türkiye’nin ekonomisi, dış borç stokunun yüzde 25-30’lar düzeyinde geri ödeme taksiti yaratabilmek olası mı? Temel sorun budur. Çünkü; “canlı hayvan, gıda madde-leri, bitkisel ve hayvansal yağlar dışalımı” toplam 1.85 milyar $ iken yılda % 18 oranında artarak 2008’de 7,18 milyar $’a çıkmıştır. Dış borç yükünü sıfıra ulaştırabilmek için tasarruf ekonomisinin koşullarına önce devletin kendisi uymalıdır. 2000 yılında motorlu kara taşıt dışa-lımı 5.53 milyar $ iken yılda %11 oranında artarak 2008’-de 12.4 milyar $ yükseldi. Bu savurganlık sonucu iç borç stoku 2004 yılında 158.7 miyar $’dan yılda % 9.86 oranında artarak 2012 yılında 336.9 milyara yükselmiştir. ABD ve AB egemenliğinden kurtulmak için devlet savurganlığı önleyecek kararlar alabilmelidir. Bu da yetmeyecektir elbet. Devleti ele geçirenlerin devleti soymasını önlemek temel ilke ve toplumsal ahlak ölçütü olmalıdır.

SONUÇ:İlk kez Türkiye Sorunları kitap dizisinin Şubat 2014 tarihinde 98’nci sayısında Borçların geri ödeme programının matematiğini ayrıntılarıyla açıkladım ve siyasal partilerinin hiç birisinden yanıt gelmedi. Rakam-lardan korkan toplumumuza Atatürkoloji Enstitüsü, sayı, rakam ve ölçüm ve hesaplama öğretisi kültürünü de aşılamak zorundadır.

 

   alinejat@olcen.net Tasarım ve Programlama Pusulanet  
webmail