Ana Sayfa
Yazarlar
Kategoriler
Sayılarımız
Künye
İletişim
 

 

 

SAYI : 35 - YAZAR : Ali Nejat Ölçen Geri Tavsiye Et Yazdır


ELEKTRİK ENERJİSİNDE GÖRÜNMEYEN BİR NEDEN: DAR BOĞAZI:
YATIRIMLARIN SÜRÜNCEMEDE KALMASI

Ali Nejat Ölçen

1999'un ortalarında Cumhurbaşkanı Demirel'in bir TV konuşmasıyla nükleer santral gereksinimi birden bire ve yeniden gündemin baş köşesine yerleşti. Çünkü o günde Çankaya'da da 5 kez elektrik kesintisi oluyor demişti. Zaten başbakanlığı döneminde de " en pahalı enerji olmayan enerjidir" sözü ona aittir ve enerji sıkıntısını gidermek için gaz türbinlerinin dışalımı devreye girmişti. Bu kez de nükleer santral yeniden gündeme giriverdi.

Devletin üst düzeyindeki rüzgarların nereden nereye doğru estiğini bilemediğimiz için,burada okuyucularımıza ülkenin bir başka gerçeğini dile getirmekle yetineceğiz. Ne Medya,ne görsel ve yazılı basın,ne de parlamentoda bizleri temsil etmesi gereken bir milletvekili şu soruyu yöneltmedi ya da merak edip DPT'nin yatırım programını gözden geçirmek zahmetine katlanmadı. Rakamlardan hoşlanmayan ve rakamların dilinden anlamayanlar tarafından yönetildiğimiz için Türkiye'nin nükleer enerjiyle tanışması gerekir diyen bakanlara elbette rastlarız. Türkiye öylesi bakanların şapkasını uçuran rüzgarla sırtını ısıtan güneşle niye tanışmıyor bilmiyoruz. Belki de güneş dışalım yoluyla satın alınmadığı için.

1999 yılının ortalarında gündemin baş köşesine yerleşen ve hatta hangi firmaya ihale edilmesi görüşmelerine başlanan nükleer santral yapımı söz konusu olduğunda,1998 Yılı Yatırım Programının sayfalarını karıştıran bir ilgili şu gerçeklerle karşılaşacak ve şaşırıp kalacak ve belki de kendi kendisine şu soruyu soracaktır:Bizleri cahiller mi yönetiyor ya da bu ülkeye kastı olanlar mı? Programın 64 ve 65.sayfalarından 15 yıldır sürüncemede kalan hidroelektrik yatırım projelerinin hangi yıl başlayıp o tarihe değin ne kadar ödeme yapıldığını ve daha ne kadar ödenek ayrılması gerekeceğini aşağıdaki çizelgede bulacaksınız: (milyar Tl)

Başlama ....Proje adı..........Üretim .... Maliyeti ... 1998'e kadar .. 1998.
Yılı . .................................. Gwh . ....................... ödenen . ...... ödenek

1984.........Munzur ................78 .........13 208..........6 531............... 2 490
1975 ........Aş.Fırat .II..........9024...... 277 289........171 938.............. 4 900
1976........ Kelkit Karataş..... 434......... 66 075........ 60 675.............. 1 700
1977...... ..Harşit.I ...............113......... 60 208...... ..45 799.............. 3 500
1981....... GAP Kıral Kızı..... 444......... 89 915....... .74 815.............. 7 700
1985........ Kayraktepe..........991..........48 119........ .2 132................. 259
1977........ O.Sakary............209........ ..48 503.........42 765.............. 1 800
Toplam :....................... 12311 ........ 697 317 ......304 655 ........... 22 259

Sürüncemede kalan hidro elektrik yatıtımların tutarı 697 trilyon Tl.olmasına karşın, 1998 yılı başına değin sadece 304 trilyon Tl.ödeme yapılmış ve 1998 bütçesine de 22 trilyon ayrılmıştır. Ye-terince kaynak ayrılsa ve bu projeler sürüncemede bırakılmasaydı 12.3 milyar kwh. elektrik enerjisi üretimi devreye girebilecekti.

1988 başına değin,enerji yatırımlarına 1.99 katrilyon TL ödeme yapılmış ve 1988 programına da sadece 0.41 katrilyon Tl ödenek ayrılmıştır. Enerji sektörüne hiçbir yeni proje alınmasa bile devam edenlerin sonuçlanması için 14 yıl geçmelidir. Sanayinin ve insanca yaşamanın en önemli sektörü kaynak dağılımında ancak bu denli ihmale uğrayabilir. Aşağıdaki çizelge durumu açıkça ortaya koyuyor (katrilyon Tl)

Yatırım...............Tutarı...... 1998'e kadar ödeme.....1998 ödeme..... Bitim için
Kamu Top......... 34.08............ 9.65 ........................2.14 ..............11.4 yıl
Enerji sektörü.......7.68........... 1.99.......................... 0.4.............. 13.8 yıl
Oran.................%22.5........ % 20.6................... % 19.2

Enerji sektörünü devlet gözden çıkarmış görünüyor. Özellikle hidroelektrik santralların çalışma süreleri de çok kısadır. Baraj tesislerindeki hidrolik santrallardan üretilen elektrik enerjisi 1998'de 38.8 milyar kwh.dır ve ortalama çalışma süresi yılda 3980 saattır. TEAŞ'ın 1998 İstatistik verilerinden yaptığımız bu hesaba göre,yılda sadece 165 gün çalışmaktadır bu santrallar. Yılda 585 milyon kwh üretimi olan Oymapınar barajında santrallar yılda (1998) 2174 saat yani 90 gün,7.9 milyar kwh elektrik üretimin gerçekleştiren Kemer santralları yılda 1644 saat yani sadece 69 gün çalışmakta. Buna karşın tüm termik santrallarımız yılda çalışma süresi 6000 saattan az değildir.

Barajların akarsu rejimlerinin ekonomisinin ve işletme disip-lininin sağlanamadığını ileri sürmek yanlış olmayacaktır. Şimdi barajlardaki hidroelektrik santrallardan 1998 yılında 38.8 milyar kwh elektrik üretimi eğer ortalama çalışma süresi sadece % 25 oranında arttırılsaydı,fazladan 1 milyar kwh'nın üzerinde elektrik üretimi söz konusu olabilirdi.

Zihinleri şu soru bir burgu gibi kurcalayabilir. Acaba nükleer santral yapımına gerekçe yaratmak için mi enerji sektörü bilinçli olarak böylesi göz ardı ediliyor. Bu sorunun yanıtını elbette bizler veremeyiz. Ama bir gün tarih verecektir.

 

   alinejat@olcen.net Tasarım ve Programlama Pusulanet  
webmail